کانوایراز سیستم‌های انتقال محصولات در صنعت است.

اغلب کارخانجات با روش انبوه محصولات را تولید می‌کنند. برای جابجائی محصولات در خط تولید از کانوایر استفاده می‌شود. سرعت جابجائی،جلوگیری از خطای نیروی انسانی، کاهش حوادث در کارگاه و کاهش هزینه‌های جاری تولید از مزایای از کانوایرها است.

بطور کلی می‌توان کانوایرها را به شرح زیر دسته‌بندی نمود

·       هوائی

·       زمینی

·       خاص

1        کانوایرهای هوائی

استفاده از این سیستم حمل برای قطعاتی مناسب است که امکان آویز کردن آنها وجود دارد. این قطعات برای چرخش در مسیر یا بالا و پائین رفتن کانوایر در بخشهای مختلف مشکلی ندارند.

دسته‌بندی کانوایرهای هوایی بر حسب نوع قطعات و روش تولید و غیره به شرح زیر است.

1-1       کانوایرهای زنجیری I Beam :

زنجیر این نوع کانوایر از قطعات مختلف تشکیل شده است. به این زنجیر چرخک‌ها و دستک‌های مربوطه در فواصل معین وصل است. چرخک‌ها روی بال تیرآهن از نوع I قرار دارند و حرکت زنجیر را بوجود می‌آورند. قلاب به دستک متصل است و با مقاومت فیزیکی متناسب با قطعات، مسئولیت حمل قطعات را با حرکت زنجیر بعهده دارد.

کانوایرهای IBeam بعلت سادگی ساخت و تعمیرات و نگهداری ساده بیشترین استفاده را در صنعت دارند. بلبرینگ‌های چرخک‌ها باید روانکاری شوند. عبور زنجیر از بخشهائی با دما و رطوبت متفاوت، ریزش چکه های روغن حاصل از روانکاری چرخک‌ها روی قطعات بوجود می‌آورد. البته این مشکل نیز با توجه به نوع تولید و طراحی مسیرهای هدایت چکه‌های روغن قابل اصلاح است

1-2       کانوایرهای Mono Rail

سیستم حرکت این نوع کانوایرها با وسیله‌ای بنام چهار شاخه فرمان است. اتصال تسمه‌ها در جهت‌های افقی و عمودی به بلبرینگ‌های چهار شاخه‌ها است. مجموعه زنجیر و چهارشاخه‌ها کانوایر Mono Rail را تشکیل می‌دهند. این کانوایر در مسیر ریل مخصوص حرکت می‌کند. در ساخت این ریل حرکت‌های طولی، گردش به طرفین، خیزهای به سمت بالا و پائین، بلبرینگ‌ها در تماس با بدنه ریل، حرکت زنجیر را امکانپذیر است. فاصله چهار شاخه‌ها از یکدیگر بر حسب فاصله بین آویز قطعات و همچنین شعاع گردش ریل یا زاویه خیزش ریل است.  امکان طراحی‌های ویژه این نوع کانوایرها وجود دارد.

حرکت زنجیر و بلبرینگ‌ها داخل  ریل انجام می‌شود. امکان ریزش قطرات روغن روانکاری بلبرینگ‌ها کم است. این خود یکی از مزایای کانوایر Mono Rail است. زیبائی کار و قدرت مانور بیشتر در طراحی نیز مزیت دیگر است.

1-3       کانوایر هوائی Power &Free

فاصله‌های زمانی هر تولید با توجه به عوامل مختلف، متغیر است.  در این کارگاهها نمی‌توان از کانوایرهای معمول با سرعت یکنواخت استفاده کرد. نرسیدن به موقع قطعه به مرحله بعد موجب اختلال در روند تولید می‌شود. در این حال برای هماهنگی تولید، از کانوایر Power &Free استفاده می‌گردد.

این نوع کانوایر دارای دو سیستم زنجیر است. زنجیر متحرک با حرکت دائمی و سرعت معین که همواره در حال حرکت است. این بخش دارای ریل مخصوص بخود است. بخش دیگر که در مسیر معین و زیر ریل زنجیر حرکت می کند.  

مجموعه بگونه‌ای طراحی و ساخته می‌شود که قلابهای مخصوص آن با فرمان اتوماتیک یا دستی، به زنجیر متحرک وصل می‌شود.  قطعه آویز همراه با زنجیر متحرک به حرکت در می‌آید یا توقف می‌کند. توقف قلابها زمان کافی برای انجام عملیات روی قطعه بوجود می‌آورد. پس از انجام عملیات مجدداً قلابها به زنجیر متحرک وصل شده و به حرکت در می‌آیند.

این نوع کانوایر مزایای بسیاری در هماهنگی تولید دارد. زمان عملکرد هر بخش بصورت مستقل است.  ادامه فعالیت‌های بخشهای بعدی روی قطعاتی که قبلاً به حرکت درآمده‌اند نیز بسادگی انجام می‌شود. هزینه طراحی و ساخت Power &Free در مقایسه با کانوایرهای دیگر بسیار بالاتر است.

2        کانوایر زمینی

کانوایرهای زمینی برحسب نوع و جنس و ابعاد محصولات ساخته می‌شوند.

طرح‌ها و انواع مختلف آن‌ها بطور مثال به شرح زیر است:

·         کانوایر زنجیری

·         کانوایر تسمه‌ای

·         Pusher Conveyor

·         Power &Free Conveyor

·         Roller Conveyor

2-1    کانوایر زنجیری

از انواع مرسوم و پراستفاده‌ی کانوایرها، نوع زنجیری است. زنجیر آن از نوع Mono Rail است. این زنجیر در ریل مخصوص به حرکت درمی‌آید. دستک‌های آن در گام‌های معین به این زنجیر وصل است. حرکت طولی و گردشی به چپ و راست و برگشت کانوایر در آن بسادگی طراحی می‌شود. محصول روی دستک مذکور قرار می‌گیرد. با حرکت رو به جلوی زنجیر، محصولات از مراحل مختلف برای انجام عملیات روی آنها عبور می‌کنند.

2-2       کانوایر تسمه‌ای

تولید برخی از محصولات بگونه‌ای است که امکان قراردادن آنها روی دستک‌های کانوایر وجود ندارد.  برای حرکت دادن این نوع محصولات از کانوایرهای تسمه‌ای یا Belt Conveyor استفاده می‌شود. این تسمه‌ها می‌تواند از جنس لاستیک یا شبکه‌های توری فلزی باشد که مصرف هر یک از آنها نوع کانوایر و چگونگی حرکت آن را تعیین می‌کند.

از کانوایرهای تسمه لاستیکی فقط در مسیرهای مستقیم چه بصورت کاملاً افقی چه بصورت شیبدار برای انتقال مواد استفاده می‌شود. کانوایرهای با شبکه توری فلزی را می‌توان بگونه‌ای طراحی کرد که حرکت افقی برای گردش کانوایر به چپ و راست را نیز امکانپذیر کند.

2-3       Pusher Conveyor

این نوع کانوایرها تقریباً مشابه کانوایرهای زمینی می‌باشند.از آنها برای حرکت دادن محصولات با ابعاد بزرگ استفاده می‌شوند. در این حالت محصول را روی یک گاری مخصوص قرار می‌دهند. ریلهای هدایتگر گاری روی زمین نصب هستند.  Pusher Conveyor در مرکز گاری‌ها با تعدادی دستک حرکت می کند. دستک‌ها با گام متناسب با Pitch گاری‌ها روی کانوایر نصب می‌شوند. با حرکت رو به جلوی کانوایر، این دستک به بدنه گاری فشار آورده و گاری را همراه خود به جلو می‌برد.

2-4    Power &Free Conveyor    

اگر زمان لازم برای انجام عملیات روی محصول تغییر کند از این کانوایر استفاده می شود. معمولاً این تغییر زمان با فعالیت کارگر و همراه با تجهیزات مربوطه انجام می‌شود. یا اگردر روند تولید مشکلی بوجود آید، پیوستگی تولید را برهم می‌زند. در این نوع خط تولید، برای حرکت دادن گاری از کانوایر زمینی Power &Free Conveyor استفاده می کنند.

این نوع کانوایر از دو بخش تشکیل شده است.

زنجیر با حرکت دائمی

زنجیر با حرکت دائمی (Power) که همواره در حال حرکت است.

کالسکه برای اتصال به زنجیر

محصول به اشکال مختلف به کالسکه(Free) متصل است

 با فرمان اپراتور وتجهیزات خاص، کالسکه را به زنجیر متحرک وصل می‌کند. در این حالت محصول نیز به حرکت درمی‌آید. اپراتور در منطقه بعدی فرمان توقف کالسکه را می‌دهد و بخش متحرک کانوایر از بخش ثابت جدا می‌شود. در این حالت  کالسکه متوقف می‌شود. پس از انجام عملیات روی محصول، مجدداً با فرمان اپراتور، دستک‌ها به کانوایر متحرک وصل می‌شوند و کالسکه را به جلو هدایت می‌کند.

2-5    Roller Conveyor

کانوایرهای غلتکی از انواع دیگر سیستمهای حمل زمینی در خطوط تولید هستند.

ساختار این نوع کانوایر از تعداد زیادی لوله تشکیل شده است. جنس لوله ها در مقابل سایش مقاوم هستند. موضوع روانکاری بلبرینگ ‌ها نیز از جمله مسائل مهم در کارکرد کانوایر است.

این کانوایرها به دو نوع ساده و خودکار تقسیم می شوند:

Roller Conveyor های ساده:

طرفین لوله های این کانوایر بلبرینگ نصب است و بحالت روان گرد است. کالای ساخته شده را روی لوله ها قرار می‌دهند.  با هل دادن، کالا را به سمت جلو یا عقب هدایت می کنند.

Roller Conveyor های خودکار:

در این نوع یک سمت لوله ها بوسیله چرخ دنده مجهز شده است. چرخ دنده‌ها با زنجیر به یکدیگر متصل هستند. آن‌ها توسط موتورگیربکس به حرکت در می‌آیند.

3        کانوایرهای خاص

برخی از روشهای تولید محصولات یا شرایط استفاده از سیستم حمل با انواع معمول کانوایرهای هوائی یا زمینی مطابقت ندارند. در این‌صورت از کانوایرهای خاص استفاده می‌گردد.

شرایط بهره برداری و زمان بندی تولید در کارخانه با استفاده از اینگونه کانوایرها بهتر می شود. در بعضی از خطوط بصورت کاملاً اتوماتیک و با استفاده از PLC و تجهیزات کنترلی مربوطه کار می کنند. از مزیت آن‌ها این است که بدون تماس کارگر، قلاب، قطعات متحرک کانوایر، محصول را بصورت خودکار از زمین بلند می‌کند. آن‌ها را بالا می برد، حرکت به جلو و به عقب نیز انجام می دهد. محصول را از مرحله ای به مرحله دیگر می برد. در پایان عملیات، محصول را روی زمین می‌گذارد و بصورت خودکار آن‌ را رها می کند.

برای ادامه کار مجدداً در منطقه ای دیگر، محصول دیگری را بصورت خودکار از زمین بر می دارد. دوباره همان حرکت را انجام می دهد تا به پایان عملیات برسد. در صورتیکه تعداد تولید محصول در ساعت بیشتر شود، دستگاههای این کانوایر مخصوص افزایش پیدا کرده و هریک بخشی از مسیررا کار می‌کند. دستگاه بعدی از نیمه راه، محصول را برداشته و بقیه فرایند را انجام می دهد. برای تکمیل فرایند تولید، شاید تعداد بیشتری هم نیاز شود. اما همه آنها با یکدیگر هماهنگ و پشت سر هم کار می کنند.